Kudai Deni Mahakamani: Makosa 5 Yanayozuia Kusajiliwa

Juma lililopita, Amina alifika rejista kudai deni la KES 85,000 kutoka kwa fundi aliyemaliza kazi nusu. Rejista alirudisha karatasi kwa sababu moja tu: hakukuwa na saini. Amina alirudi nyumbani, akasaini, akarudi, na akaanza tena.

Mahakama ya Madai Madogo husikiliza madai ya hadi shilingi 1,000,000, bila kuhesabu riba na gharama. Ukadiriaji wa kudai deni mahakamani ni kuleta taarifa sahihi mara ya kwanza, ili kesi isiache kusubiri kwa makosa yanayoweza kurekebishwa kabla ya kupokelewa.

1. Taarifa ya madai haijasainiwa

Kifurushi cha mahakama kinataja wazi kuwa taarifa ya madai lazima isainiwe kwa fomu inayotumika Mahakama ya Madai Madogo. Bila saini, mahakama haiwezi kuchukulia karatasi kama madai ya mhusika mwenyewe. Ni hitaji la msingi, si namna ya kupoteza muda.

Rekebisha hivi: soma taarifa yako ya mwisho kabla ya kuwasilisha, weka tarehe na saini kwenye sehemu inayotakiwa, kisha chukua nakala ya asili pamoja na nakala moja kwa mdaiwa na nakala moja kwa kumbukumbu zako. Kama hujui sehemu ya saini, uliza rejista kabla ya kuondoka.

2. Kiasi kinazidi shilingi 1,000,000

Mahakama ya Madai Madogo husikiliza madai ya hadi shilingi 1,000,000, bila kuhesabu riba na gharama. Kama una deni kubwa zaidi, kiasi hicho hakiko ndani ya mahakama hii, hata kama hati zako ni kali. Tofautisha kiasi unachodai na riba au gharama unayotaka kuziweka.

Rekebisha hivi: jumlisha kiasi cha deni pekee, kisha andika msingi wa kiasi hicho kwa hatua. Hesabu iwe wazi kwenye hati na uambatishe uthibitisho kwamba kiko ndani ya shilingi 1,000,000. Kama kiasi kinatokana na vipande vingi, orodhesha kila kipande kwa tarehe na kiasi. Mahakama ya Hakimu - Kitengo cha Madai ina mipaka tofauti ya kiasi na kanuni tofauti kuhusu nani anayeweza kutokea; pakiti hii haitoi hati za mahakama hiyo, kwa hivyo uliza mahakama husika kabla ya kubadilisha mwelekeo.

3. Madai yamewasilishwa kituo kisichohusika

Jina kamili na anwani ya mdaiwa huamua kituo cha mahakama. Kama mdaiwa anaishi au anapofanya biashara sehemu nyingine, kuwasilisha kwenye kituo karibu nawe kunaweza kurudishwa. Hii ni kosa la uratibu, si la hoja.

Rekebisha hivi: andika jina kamili na anwani ya mdaiwa kwenye fomu, kisha thibitisha kituo cha Mahakama ya Madai Madogo kinacholingana na anwani hiyo. Kama una barua au risiti yenye anwani ya kazi au dukaa, weka nakala yake kwenye kiambatisho. Anwani isiyo wazi huacha mdaiwa asiwe na nafasi ya kujitetea kwa wakati.

4. Aya hazijahesabiwa

Mahakama na upande wa pili hawawezi kurejelea hoja mahususi kama aya hazijahesabiwa. Hii hutokea zaidi kwenye Maelezo ya Matukio, pale ripoti inapoonekana kama ukurasa mmoja wa aya zisizo na mpangilio. Mheshimiwa anapaswa kufuatilia kila hatua bila kusoma upya.

Rekebisha hivi: panga Maelezo ya Matukio kwa mpangilio wa tarehe, kisha weka namba kwenye kila aya. Anza na tarehe ya mkataba au malipo, kisha tarehe ya mawasiliano, kisha tarehe ya hatua ya mwisho kabla ya kudai. Kila aya iwe na ukweli mmoja, kwa lugha fupi. Kiambatisho cha orodha ya viambatisho kiwe na namba zinazolingana na aya hiyo.

5. Hati hazijaorodheshwa au hazifiki fomu

Hati zinazotegemewa zinapaswa kuwa kwenye orodha ya viambatisho, vinginevyo mahakama haiwezi kuona madai yanategemea nini. Hati pia inapaswa kuwa kwenye karatasi A4 yenye pembezoni za 2.5 cm na herufi za pointi 12. Hati isiyo na muundo huleta rudi la fomu, hata kama maandishi ni sahihi.

Rekebisha hivi: hesabu karatasi zote kuanzia 1, tumia karatasi A4, weka pembezoni na pointi 12, kisha weka orodha ya viambatisho mwishoni. Hesabu asili za mahakama ni kwa Kiingereza; thibitisha na mahakama kwamba seti ya hati inaweza kuwa kwa Kiingereza. Kama una hati ya lugha nyingine, amini nakala na uambatishe tafsiri inayokubalika kulingana na maelekezo ya sasa ya mahakama.

Orodha fupi ya hati kabla ya kupokelewa

Kabla ya kupiga msafara kwa rejista, angalia kila kitu kwenye meza yako:

• Taarifa ya madai iliyosainiwa, yenye Maelezo ya Matukio yenye aya zilizohesabiwa
• Nakala ya asili kwa mahakama, nakala moja kwa mdaiwa, nakala moja kwa kumbukumbu zako
• Ada ya kuwasilisha iliyowekwa kwa kiasi unachodai, au uthibitisho wa msamaha wowote unaotumika
• Hati za asili unazotegemea, na nakala zilizohesabiwa kuanzia 1 pamoja na orodha ya viambatisho
• Jina kamili na anwani ya mdaiwa, kisha thibitisha kituo cha mahakama
• Kiasi kinachodaiwa na msingi wake, pamoja na uthibitisho kwamba kiko ndani ya shilingi 1,000,000
• Kiambatisho cha risiti, ujumbe wa simu au taarifa ya malipo inayoungana na aya husika

Ada ya kuwasilisha inawekwa kulingana na kiasi unachodai; kagua ratiba ya sasa ya mahakama. Mahakama inaweza kuita hati ziwasilishwe kwa lugha fulani; hakikisha kabla ya kuchapisha nakala zote.

Hatua 1 hadi 5: mpangilio wa haraka

Hii hapa ndiyo mpangilio unaofanya kazi kwa watu wanaodai deni bila wakili:

1. Andika Maelezo ya Matukio kwa tarehe, kisha weka aya na namba.
2. Hesabu kiasi cha deni pekee na hakikisha hakizidi shilingi 1,000,000.
3. Thibitisha jina na anwani ya mdaiwa, kisha chagua kituo cha Mahakama ya Madai Madogo.
4. Panga hati: A4, pembezoni 2.5 cm, pointi 12, hesabu karatasi kuanzia 1, orodha ya viambatisho.
5. Saini taarifa ya madai, lipa ada inayotakiwa na wasilisha nakala zote kwa makosa.

Mahakama inaweza kuomba kusahihisha sehemu fulani kabla ya kusikiliza. Uliza rejista kuhusu maelekezo ya sasa; sheria hubadilika, na maelekezo ya sasa ya mahakama ndiyo yanayodhibiti.

Ni nini hufuata baada ya kupokelewa?

Baada ya kupokelewa, mahakama hupitia taarifa yako na kisha hutoa wito kwa mdaiwa. Kumbukumbu ya mahakama huandikwa kwa Kiingereza, hivyo hakikisha nakala zako ziko sawa. Mdai na mdaiwa wote wanaweza kuhudhuria mwenyewe kwa Mahakama ya Madai Madogo; wakili hatakiwi kwa upande wowote.

Kusikiliza kunaweza kuchukua muda kulingana na ratiba ya kituo, kwa hivyo panga safari yako kwa siku iliyotajwa kwenye wito. Kama una hati mpya,leta nakala yake mapema na ulize iwe kiambatisho gani.

Marejeleo rasmi

• Small Claims Court Act, No. 2 of 2019
• Small Claims Court Rules, 2022
• Judiciary of Kenya - Small Claims Court user guidance and court stations

Kwa hatua zaidi fupi, soma Jinsi ya Kufungua Kesi Ndogo Mahakamani, Makosa Matano Yanayochelewesha Kesi ya Madai Madogo, Nipange Hati Zangu kwa Lugha Gani?, na orodha ya viongozi vifupi. Kwa kuanza upya kwa mpangilio wako, tazama kuandaa kesi.