Sut i wneud hawliad bach yn Llys Sirol

Dechrau gyda'r ffeil dystiolaeth

Mae Mair o Gaerdydd wedi talu blaendal o £450 i grefftwr i adnewyddu ei tho, ond wnaeth y gwaith byth ddechrau. Mae hi wedi penderfynu gwneud hawliad bach yn Llys Sirol, ond does ganddi hi ddim syniad sut i drefnu ei thystiolaeth. Os ydych chi mewn sefyllfa debyg, mae'r ffeil dystiolaeth yn un o'r pethau pwysicaf yn eich hawliad.

Mae'r llys yn darllen y dogfennau rydych chi'n eu cyflwyno, felly mae'n rhaid iddyn nhw fod yn glir, wedi'u rhifo, a hawdd eu dilyn. Does dim angen cyfreithiwr, ond mae angen trefn. Dyma sut i wneud hawliad bach gyda ffeil dystiolaeth sy'n gweithio i chi.

Beth yw hawliad bach?

Mae hawliad bach yn ffordd o ddatrys anghydfod ariannol hyd at £10,000 yn Llys Sirol, heb fynd i gostau mawr. Gallwch ei ddefnyddio ar gyfer dyledion, gwaith diffygiol, neu daliadau heb eu dychwelyd. Mae'r trac hawliadau bach yn fwy anffurfiol, ond mae rheolau penodol o hyd.

Cofiwch, mae'r rheolau'n newid, felly dylech wirio cyfarwyddiadau cyfredol y llys cyn cyflwyno. Ond mae'r egwyddorion sylfaenol o drefnu tystiolaeth yn aros yr un fath.

Cam 1: Casglwch bob dogfen berthnasol

Dechreuwch trwy gasglu pob dogfen sy'n ymwneud â'ch hawliad. Gall hyn gynnwys:

• Contractau neu gytundebau ysgrifenedig
• Anfonebau a derbynebau
• Tystiolaeth o daliadau (banciau, PayPal, trosglwyddiadau)
• Llythyrau neu negeseuon e-bost rhyngoch chi a'r diffynnydd
• Lluniau neu fideo o'r gwaith neu'r difrod
• Tystiolaeth o geisiadau am ad-daliad

Peidiwch â chynnwys popeth; dim ond yr hyn sy'n berthnasol. Os oes gennych chi lwyth o negeseuon, dewiswch y rhai sy'n dangos y cytundeb, y broblem, a'ch ymgais i ddatrys.

Cam 2: Trefnwch yn ôl dyddiad a rhesymeg

Mae'r llys yn hoffi gweld trefn. Rhowch ddogfennau mewn trefn gronolegol, gan ddechrau gyda'r cytundeb gwreiddiol, yna tystiolaeth o daliad, yna unrhyw gyfathrebu. Mae hyn yn dangos y stori mewn ffordd glir.

Os oes gennych chi lawer o ddogfennau, gwnewch restr o'r hyn sydd ym mhob atodiad. Er enghraifft, Atodiad 1: Contract, Atodiad 2: Anfoneb, ac ati. Bydd hyn yn helpu'r barnwr i ddod o hyd i bethau'n gyflym.

Cam 3: Enwch eich dogfennau'n glir

Mae enwi dogfennau yn hanfodol. Peidiwch â defnyddio enwau fel "DOC1.pdf" neu "IMG_2048.jpg". Defnyddiwch enwau disgrifiadol fel:

• "Anfoneb_2025-10-01.pdf"
• "Tystiolaeth_taliad_2025-10-05.png"
• "Llythyr_2025-11-12.docx"

Mae hyn yn ei gwneud hi'n hawdd i chi ac i'r llys adnabod pob dogfen. Os ydych chi'n cyflwyno ar-lein, bydd y ffeiliau wedi'u henwi'n dda yn helpu'r system i brosesu.

Cam 4: Gwnewch ffeil gydag atodiadau wedi'u rhifo

Mae'r llys yn disgwyl atodiadau wedi'u rhifo o 1 ymlaen, gyda thudalen fynegai ar y dechrau. Mae'r mynegai yn rhestr o bob atodiad gyda'i rif, ei enw, a disgrifiad byr. Er enghraifft:

Mae hyn yn gwneud i'ch ffeil edrych yn broffesiynol ac yn helpu'r barnwr i ddilyn eich achos.

Cam 5: Ysgrifennwch eich Manylion Hawliad yn glir

Mae eich Manylion Hawliad yn ddogfen sy'n esbonio beth rydych chi'n ei hawlio a pham. Dylech gynnwys:

• Pwy ydych chi a phwy yw'r diffynnydd
• Beth ddigwyddodd, mewn trefn
• Y swm rydych chi'n ei hawlio, a sut mae wedi'i gyfrifo
• Cyfeiriad at eich atodiadau (e.e., "fel y dangosir yn Atodiad 1")

Rhowch rif i bob paragraff, fel y gall y llys a'r parti arall gyfeirio at bwyntiau penodol. Peidiwch â defnyddio iaith dechnegol; byddwch yn syml ac yn uniongyrchol.

Cam 6: Llofnodwch y Datganiad Gwirionedd

Mae'n rhaid i chi gynnwys Datganiad Gwirionedd gyda'ch Manylion Hawliad. Mae hwn yn ddatganiad wedi'i lofnodi a'i ddyddio, yn dweud bod yr hyn rydych chi wedi'i ysgrifennu yn wir. Mae'r llys yn gofyn am hyn o dan Reol 22, ac os nad oes un, gall eich hawliad gael ei ddileu.

Mae'r datganiad yn aml yn cael ei gynnwys ar ddiwedd y Manylion Hawliad, ond gwnewch yn siŵr ei fod wedi'i lofnodi. Gallwch ddweud rhywbeth fel: "Rwy'n credu bod y ffeithiau yn y datganiad hwn yn wir." Gwiriwch y geiriad cywir gyda'r llys.

Cam 7: Gwasanaethu dogfennau

Rhaid i chi anfon copi o'ch hawliad i'r diffynnydd, yn ogystal â'i gyflwyno i'r llys. Gallwch wneud hyn eich hun, ond mae'n rhaid i chi gadw prawf o'r dyddiad a'r dull gwasanaeth. Wedyn, bydd angen i chi ffeilio Tystysgrif Gwasanaeth.

Mae hyn yn bwysig oherwydd mae'n dangos i'r llys fod y diffynnydd wedi cael gwybod am yr hawliad. Os nad ydych chi'n siŵr sut i wasanaethu, gofynnwch i glerc y llys am gyngor.

Cam 8: Gwybod beth mae'r llys yn ei ddarllen

Mae'r barnwr yn darllen eich ffeil yn ofalus, ond dim ond y dogfennau sydd wedi'u cyflwyno. Nid yw'n darllen eich meddwl. Felly, mae'n rhaid i chi wneud yn siŵr bod popeth yn glir.

Mae'r llys yn gwerthfawrogi:

• Dogfennau wedi'u teipio, nid llawysgrifen anodd ei darllen
• Paragraffau wedi'u rhifo
• Fformat A4 gydag ymylon o leiaf 2.5 cm
• Teip o leiaf 11 pwynt
• Atodiadau wedi'u rhifo gyda mynegai

Os ydych chi'n defnyddio dogfennau nad ydynt yn Saesneg, efallai y bydd angen cyfieithiad. Os ydych chi am ddefnyddio'r Gymraeg mewn gwrandawiad, dywedwch wrth y llys ymlaen llaw.

Cam 9: Cynlluniwch ar gyfer y gwrandawiad

Ar ôl i chi ffeilio, bydd y llys yn trefnu gwrandawiad. Mae'n bosibl y bydd angen i chi gyflwyno'ch ffeil dystiolaeth yn bersonol. Ymarferwch esbonio'ch achos yn gryno, gan gyfeirio at eich atodiadau.

Cofiwch, does dim angen i chi fod yn berffaith. Mae'r llys yn deall nad ydych chi'n gyfreithiwr. Ond mae trefn a chlirder yn gwneud gwahaniaeth mawr.

Cam 10: Gwybod eich opsiynau ar ôl dyfarniad

Os byddwch chi'n ennill, ond nid yw'r diffynnydd yn talu, mae camau i'w gorfodi. Ond mae hynny ar gyfer erthygl arall. Y peth pwysig nawr yw paratoi'ch hawliad yn iawn.

I gael mwy o wybodaeth, ewch i'r dudalen Llys Sirol neu defnyddiwch y llwybr paratoi sydd ar gael. Mae yna hefyd ganllaw byr am sut i drefnu dogfennau.

Nodyn terfynol

Mae gwneud hawliad bach yn bosibl heb gyfreithiwr, ond mae angen trefn. Mae ffeil dystiolaeth dda yn dangos i'r llys eich bod wedi ceisio datrys y mater yn deg. Byddwch yn onest, yn dryloyw, ac yn barod i esbonio'ch achos.

Os oes gennych chi unrhyw amheuaeth, mae clerc y llys yn gallu helpu gyda ffurfiau a phrosesau, ond nid yw'n gallu rhoi cyngor cyfreithiol. Gwnewch yn siŵr eich bod yn dilyn y rheolau cyfredol.

Camau i'w cymryd nawr

1. Casglwch eich holl ddogfennau perthnasol.
2. Trefnwch nhw mewn trefn gronolegol.
3. Enwch nhw'n glir (dyddiad a disgrifiad).
4. Crëwch fynegai atodiadau.
5. Ysgrifennwch eich Manylion Hawliad gyda pharagraffau wedi'u rhifo.
6. Llofnodwch y Datganiad Gwirionedd.
7. Gwasanaethwch y dogfennau a chadwch dystiolaeth.

Peidiwch ag oedi. Po fwyaf o amser sy'n mynd heibio, mwyaf anodd yw casglu tystiolaeth. Dechreuwch heddiw.