- 01Rhaid i chi gynnwys Datganiad Gwirionedd a llofnod ar y ffurflen hawlio neu caiff hyn ei ddileu.
- 02Hysbyswch y llys yn gynnar os ydych am ddefnyddio'r Gymraeg i drefnu cyfieithydd.
- 03Cadwch brawf postio neu dystysgrif gwasanaeth ar gyfer pob dogfen a anfonwch i'r diffynnydd.
Y situatiwn: cais am anfoneb heb ei thalu
Mae Sarah o Gaerdydd wedi derbyn anfoneb am £2,300 gan gontractor crefftwr nad yw wedi cwblhau'r gwaith ar ei stondin newydd. Mae hi eisiau cymhwyso trwy y Llys Sirol ond mae hi'n gwybod bod ei Cymraeg yn well na'i Saesneg. Mae'r cwestiwn cyntaf ar ei meddwl yw: a allaf ffeilio fy hawliad yn Gymraeg? Ymateb byr yw: gallwch, ond rhaid i chi drefnu hyn ymlaen llaw gyda'r llys fel y gellir darparu cyfieithydd neu staff sy'n siarad Cymraeg ar y gwrandawiad.
Beth sydd angen arnoch: rhestr gwirio dogfennau
Cyn i chi anfon unrhyw beth i'r llys, gadewch i ni edrych ar y pecyn llawn. Mae clerc y llys yn gweld y pethau canlynol bob tro. Os oes un o rhain ar goll, caiff eich hawliad ei dychwelyd neu ei dileu.
- Ffurflen hawlio (N1 neu'r un ar-lein) wedi'i chwblhau gyda manylion hawlio a rhifwyd.
- Datganiad Gwirionedd wedi'i lofnodi a'i ddyddio gan yr hawlydd.
- Un copi i'r llys ac un copi i bob diffynnydd.
- Ffi'r llys neu gais am gymorth gyda ffioedd (EX160).
- Atodiadau wedi'u rhifo (1, 2, 3…) gyda thudalen fynegai.
- Copi o'r contract ysgrifenedig os yw'n berthnasol.
- Hysbysiad i'r llys am eich bwriad i ddefnyddio'r Gymraeg.
Y Ffurflen Hawlio a Mannau Hawlio
Mae'r ffurflen hon yn eich cais swyddogol. Rhaid i chi nodi enw llawn a chyfeiriad gwasanaeth y diffynnydd. Mae'r adran 'Manylion Hawliad' yn allweddol: rhaid i hi fod yn gyfarwydd, yn cynnwys dyddiadau, a rhifo'r paragraffau. Os ydych yn defnyddio MCOL ar-lein, bydd y system yn eich arweinydd trwy y broses, ond rhaid i chi dalu'r ffi ar y pryd. Mae gan y llys y gwahoddiad i ddileu hawliadau nad ydynt yn bodloni fformat papur A4, ymylon 2.5 cm, a teip 11 pwynt o leiaf.
Datganiad Gwirionedd: dim lofnod, dim hawliad
Dan Reol 22 y Rheolau Gweithdrefn Sifil, rhaid i bob datganiad achos gael ei gadarnhau gan Datganiad Gwirionedd. Mae hyn yn golygu llofnodi a dyddio'r ffurflen. Nid oes modd ymateb i hwn. Os ydych yn gwasanaethu'r dogfennau eich hun, rhaid i chi hefyd llenwi Tystysgrif Gwasanaeth (N215) a'i ffeilio yn ôl i'r llys â phrawf o bostio neu gyflwyno trwy law.
Atodiadau a Thudalen Fynegai
Mae pob dogfen ychwanegol yn cael ei rifo: Atodiad 1, Atodiad 2, ac yn y blaen. Rhaid i dudalen fynegai rhestru pob un wrth ei rif a'i teitl (er enghraifft: "Atodiad 1 – Copi contract 12/09/2025"). Mae hyn yn helpu'r barnwr a'r diffynnydd darganfod tystiolaeth yn gyflym. Os oes gennych fwy na 50 tudalen, gwelwch y canllawiau llys presennol am fformat bwrdd.
Gwasanaethu Dogfennau: eich cyfrifoldeb chi
Ar ôl ffeilio, rhaid i chi wasanaethu copi ar y diffynnydd. Gallwch wneud hyn trwy bost cyfrifol, trwy law, neu drwy wasanaeth proffesiynol. Cadwch gofnod o'r dyddiad a'r dull. Os yw'r diffynnydd yn gwrthod derbyn, gallwch ffeilio tystiolaeth o'r cais i wasanaethu. Mae ein canllaw ar gwasanaethu dogfennau llys yn rhoi mwy o fanylion ar y camau trydanol.
Defnyddio'r Gymraeg yn y Llys
Mae Rheol 5.6 a Chyfarwyddyd Ymarferol 5A yn cadarnhau eich hawl i ddefnyddio'r Gymraeg. Rhaid i chi hysbysu'r llys wrth ffeilio – fel arfer ar y ffurflen hawlio neu drwy lythyr ar wahân – fel y gellir trefnu cyfieithydd. Nid yw hyn yn cymhwyso i dogfennau a gyflwynwyd yn Saesneg yn barod; bydd angen cyfieithu rhesymol ar y cymorth hwnnw. Mae'r llys sirol yn ymgorffori hyn fel rhan o'i gyfrifoldebau deddfol.
Camau Nesaf a Chostau
Unwaith y caws y llys eich pecyn, byddant yn eich rhoi Rhif Hawliad. Bydd y diffynnydd yn cael 14 diwrnod i ymateb (neu 28 os ydynt yn cais am oriau). Os nad ydynt yn ymateb, gallwch wneud cais am dyfarniad llinellol. Os ydynt yn gwrthod, bydd y llys yn trefnu gwrandawiad. Mae ffi ffeilio yn dibynnu ar werth y hawliad; gweler y tabl isod am enghreifftiau cyffredinol (gweler y wefan GOV.UK am y tabl gyfredol).
| Swm Hawliad | Ffi Ffeilio (Apbroffesiynol) |
|---|---|
| Hyd at £300 | £35 |
| £300.01 – £500 | £50 |
| £500.01 – £1,000 | £70 |
| £1,000.01 – £1,500 | £80 |
| £1,500.01 – £3,000 | £115 |
| £3,000.01 – £5,000 | £205 |
- Nodyn: Mae ffioedd yn newid; gwiriwch y tabl presennol ar GOV.UK neu gyda chlerc y llys.
Checklist olaf cyn postio
- Gwiriwch bod y ffurflen hawlio wedi'i llofnodi a'i ddyddio.
- Sicrhewch bod Datganiad Gwirionedd ar y dudalen olaf wedi'i llofnodi.
- Rhifwch bob paragraff yn y manylion hawlio.
- Atodiwch y tudalen fynegai a'r atodiadau rhifedig.
- Cynnwys y ffi neu ffurflen EX160.
- Anfonwch gopi i'r diffynnydd a chadwch brawf postio.
- Hysbyswch y llys am y Gymraeg os nad ydych wedi gwneud hynny eto.
Mae rheolau'n newid o bryd i'w gilydd, felly gwelwch y cyfarwyddiadau diweddaraf ar wefan Llysiau a Tribiwnlysoid Ei Mawrhydi neu siaradwch â chlerc y llys lleol cyn dechrau.
Darllen mwy
Gwiriwch y ffurf cyn cyflwyno
Gweld beth mae'r llys yn eich ardal yn ei ofyn a beth sydd mewn pecyn parod.
Cwestiynau cyffredin
A allaf ffeilio fy hawliad yn Gymraeg ar-lein trwy MCOL?
Mae system MCOL yn gweithio'n bennaf yn Saesneg. Gallwch ddechrau'r broses ar-lein, ond rhaid i chi gysylltu â chlerc y llys yn syth i drefnu gwrandawiad Cymraeg a chyfieithydd.
Beth os nad oes gen i'r ffi ffeilio?
Gallwch wneud cais am gymorth gyda ffioedd (ffurflen EX160) os ydych ar incwm isel neu yn derbyn budd-daliadau penodol. Mae'r llys yn asesu hwn yn unigol.
Sawl copi o'r pecyn hawliad sydd angen?
Rhaid i chi anfon un copi i'r llys ac un copi i bob diffynnydd. Cadwch gopi i'ch hun hefyd.
Pryd rhaid i mi ffeilio'r Tystysgrif Gwasanaeth?
Rhaid i chi ffeilio'r Tystysgrif Gwasanaeth (N215) yn y llys ar ôl i chi wasanaethu dogfennau ar y diffynnydd, ac yn gyflym â phosibl.
Ffynonellau swyddogol
- Civil Procedure Rules (England and Wales) - Parts and Practice Directions, as published by the Ministry of Justice 2026-10-19
- Civil Procedure Rules, Part 22 (statements of truth) 2026-10-19
- Civil Procedure Rules, Part 27 (the small claims track) 2026-10-19
- Civil Procedure Rules, rule 5.6 (documents in Welsh) 2026-10-19
Gwybodaeth gyffredinol am ffurfioldebau llys. Nid yw'n gyngor cyfreithiol ac nid yw'n creu perthynas cyfreithiwr-cleient. Mae rheolau'n newid: gwiriwch gyfarwyddiadau cyfredol y llys cyn cyflwyno.